لايه‌هاي معماري سازماني

براي نمايش اجزاي مختلف سازمان در معماري سازماني از لايه‌ها يا زيرمعماري‌ها استفاده مي‏‌شود. زيرمعماري‌هاي مختلف به صورت لايه‌اي با يکديگر ارتباط دارند. چندين مدل براي بيان لايه‌هاي معماري سازماني ارائه شده است که معروفترين آنها مدل پنج لايه‌اي  موسسه ملي استاندارد و فناوري اطلاعات آمريكا است. مدل NIST در دولت فدرال آمريكا بعنوان ابزاري مديريتي كه ارتباط دروني محيط حرفه، اطلاعات و فناوري سازمان را نمايش مي‏‌دهد، توسعه داده شده است.

 اين مدل پنج لايه‌‏اي اجازه سازماندهي، طرح‌ريزي و ساخت يك مجموعه مجتمع از اطلاعات و معماري فناوري اطلاعات را مي‌‏دهد. با آنكه اين پنج لايه بصورت مجزا تعريف شده‌‏اند اما با يكديگر مرتبط و متصل هستند. مجمع مديران فناوري اطلاعات آمريكا اين مدل پنح لايه را البته با اندكي تغيير مفهومي كه پيشرفت‌هاي جديد فناوري اطلاعات را در نظر بگيرد، براي چارچوب معماري سازماني فدرال استفاده نموده است. سازمان‌ها براي هر يك از لايه‏‌ها، نه تنها بايد وضعيت موجود محيط را با استفاده از ابزارهاي موجود توصيف نمايند، بلكه بايد وضعيت مطلوب مورد نظر مديران را نيز تبيين نمايند.

مدل ديگري که توسط آقاي استونسون ارائه شده است به نام Shockabsorber داراي چهار زير معماري تكنيكي، كاربردي، حرفه و داده است.

 

لايه حرفه

اين لايه از معماري سازماني، فرآيندهاي حرفه پايه‌‏‏اي را توصيف مي‏‌كند كه از ماموريت سازمان حمايت مي‏‌نمايند. در اين لايه، تحليلي سطح بالا از كاري كه سازمان براي حمايت از ماموريت‌ها، چشم انداز و اهداف خود انجام مي‏‌دهد كه اساسي براي معماري فناوري اطلاعات است، ارائه مي‌‏شود. با تحليل فرآيندهاي حرفه، اطلاعات مورد پردازش بوسيله سازمان حاصل مي‏‌شود. اين زير معماري بايد بوسيله مديران ارشد و با همکاري مديران فناوري اطلاعات توسعه داده شود. مطمئناً سازمان بدون درك كلي و كامل از فرآيندهاي حرفه‏‌اش و درك ارتباط آنها با ماموريت‌هاي سازمان قادر به استفاده از معماري سازماني به صورت موثر نخواهد بود. روش‌ها و ابزارهايي براي كمك به سازمان براي مدلسازي و درك فرآيندهاي حرفه وجود دارد. اما بدون در نظر گرفتن ابزار مورد استفاده براي مدلسازي، مدل بايد به اندازه كافي سطح بالا باشد، تا اجازه تمركز بر روي تمام قسمت‌هاي سازمان را بدهد. بطور كلي، اين زير معماري شامل مستندات جامع از ساختار سازمان، ماموريت‌ها، اهداف كاري، وظايف، فرآيندها، فعاليت‌ها و اطلاعات مرتبط با نيازهاي فعلي و آتي سازمان كه در دو نقشه مجزا تحت عناوين نقشة وضع موجود و نقشة وضع مطلوب تهيه مي‏‌شود، خواهد بود. مي‏‌توان اين زيرمعماري را مركز شبكه اطلاعات سازمان دانست. اين زيرمعماري ديگر زيرمعماري‌هاي سازمان را هدايت و راه‌اندازي مي‌نمايد. به عبارت بهتر، راهبردهاي مديريتي سازمان را در سطوح بالا به نتايج دلخواهي كه سازمان قصد انجام آن را دارد و عملياتي که در سطوح پائين سازمان انجام مي‏‌شوند، پيوند مي‏زند.

 لايه اطلاعات

اين لايه، اطلاعات مورد استفاده بوسيله سازمان در فرآيندهاي حرفه‌‏اش را تحليل مي‏‌نمايد. به عبارت ديگر، در اين لايه اطلاعات مورد استفاده در سازمان و حركت اطلاعات درون سازمان تعيين مي‏‌شود. ارتباط ميان جريان‌هاي مختلف اطلاعاتي در اين مولفه توصيف مي‏‌شوند. اين جريان‌هاي اطلاعاتي نشان مي‌دهند كه كجا، چطور و چه اطلاعاتي بايد به اشتراك گذاشته شوند تا از وظايف و ماموريت‌هاي سازمان حمايت كنند. همانند زير معماري حرفه، اين زير معماري نيز داراي دو نقشه مجزاست و وابسته به زير معماري حرفه است. معماري حرفه سبب راه اندازي معماري اطلاعات مي‏‌شود، بنابراين درستي و جامعيت زير معماري حرفه سبب تاثير مستقيم بر زير معماري اطلاعات خواهد شد. در لايه اطلاعات مدل‌سازي کلان‌تر از سطح مدل‌سازي داده انجام مي‌پذيرد. در واقع در اين لايه، موجوديت‌هاي اطلاعاتي که شناسايي مي‌شوند، موجوديت‌هاي سازماني هستند و نه موجوديت‌هاي منطقي و فيزيکي.

لايه كاربرد

اين لايه تبيين فعاليت‌هايي را برعهده دارد كه كار دريافت، تغيير و مديريت اطلاعات حرفه را براي حمايت از عمليات و ماموريت تعيين، تعريف، سازماندهي مي‏‌كنند. همچنين اين لايه وابستگي منطقي و ارتباط بين فعاليت‌هاي حرفه را توصيف مي‏‌نمايد. در واقع، در اين زير معماري مجموعه‌‏اي از برنامه‏‌هاي كاربردي كه در حيطة كارهاي اجرايي مورد نياز و در زير معماري حرفه تعيين شده است، مشخص مي‏‌گردند. در اين زير معماري با استفاده از برخي نمودارها، نحوة استقرار مولفه‌‏ها تعيين مي‏‌شود.

 لايه داده

اين زير معماري تعيين مي‎‌كند كه چطور داده‏‌ها بايد نگهداري، دستيابي و مورد استفاده قرار ‏گيرند. داده‏‌ها و ارتباطات ميان عناصر داده‌اي مورد استفاده در سيستم‌هاي اطلاعاتي سازمان در اين زير معماري تعريف و توصيف مي‏‌شوند. توصيفات داده و ارتباطات، ميان مولفه‏‌ها، شامل مدل‌هاي داده مي‏‌باشد كه داده‏‌هاي لاية پائين حرفه و اطلاعات مورد نياز سازمان را توصيف مي‏‌نمايد. اين نمايش داده‌ها و ارتباطات داده‌‏اي براي شناسايي داده‏‌هايي كه مي‌‏توانند به اشتراك گذارده شوند، كاهش افزونگي و براي حمايت از كاربردهاي جديد اهميت دارند. براي نمايش اين لايه مي‌‏توان از روش‌هاي متداول نمايش مدل‌هاي داده‌‏اي استفاده نمود.

لايه فناوري

اين لايه مجموعه‌‏اي از فناوري‌ها و مولفه‌هايي را تعريف مي‏‌كند كه شامل توصيفات سطح بالايي از زير ساخت‌هاي مورد نياز براي حال و آينده سازمان مي‌‏باشد. در اين زير معماري نحوة بكارگيري مولفه‎‏‌هايي كه در زير معماري داده تعيين شده‌‏اند و سيستم‏‌هايي كه مولفه را مورد استفاده قرار مي‏‌دهند، تعيين مي‏‌شود. پنج گروه عمده از ابزارها در اين زير معماري قرار دارند كه عبارتند از: 1)سخت افزار 2) نرم‏افزار 3) شبكه 4) فناوري اطلاعات 5) آموزش. به واقع، در اين زيرمعماري، نحوة استفاده و نوع ابزارهاي معماري سازماني بصورت دقيق مشخص خواهد شد كه مي‏‌توان آن را لاية فيزيكي معماري سازماني دانست